• Bræðslan 🎼
Viðburðir

Bræðslan

Síðasta laugardag í júlí er haldin lítil og notaleg tónlistarhátíð sem nefnist Bræðslan á Borgarfirði eystra á Austurlandi, inni í gamalli síldarbræðslu. Gamla iðnaðarhúsið fyllist af fólki og hávaða, en í stað verksmiðjuvéla eru það sviðið, ljósin og tónlistin sem taka völdin. Í gegnum árin hafa Of Monsters and Men, Damien Rice, Belle and Sebastian, Emilíana Torrini (sem í raun hleypti hátíðinni af stokkunum með fyrstu tónleikunum árið 2005) og Daði Freyr komið fram á hátíðinni.

by Kristín Guðmundsdóttir

Efnisyfirlit
Bræðslan

Borgarfjörður eystri er afskekkt, nánast einangrað og fallegt sjávarþorp á norðausturhluta Íslands, þar sem aðeins um 100–130 manns búa. Heimamenn trúa því að Borgarfjörður eystri sé heimkynni huldufólks og drottningar þess. Stór klettahæð nálægt þorpinu nefnist Álfaborg og samkvæmt þjóðsögum er hún aðsetur álfadrottningar og álfafólks. Borgarfjörður eystri stendur við samnefndan fjörð og er umkringdur stórbrotnum, litskrúðugum fjöllum úr líparíti og basalti. Hér hefjast nokkrar gönguleiðir og þorpið er talið einn afskekktasti og ósviknasti staður Íslands, að mestu ósnortinn af fjöldaferðamennsku. Nema þegar hátíðin stendur yfir.

Þótt fjöldi miða á Bræðsluna sé takmarkaður (aðeins 800–900 miðar eru seldir á hverju ári) tífaldast til tuttugufaldast íbúafjöldi Borgarfjarðar eystri á hátíðarvikunni. Engu að síður hefur Bræðslan engan metnað til að verða stór tónlistarhátíð. Grunnhugmynd hennar byggist á litlu, samheldnu samfélagi og skipuleggjendurnir lýsa henni sem hátíð sem Borgfirðingar halda fyrir þá sem vilja njóta tónlistar og eiga góðar stundir með fjölskyldu og vinum. Á hverju ári koma þar fram bæði upprennandi íslenskir tónlistarmenn og alþjóðlega þekktir listamenn, en aðaltónleikunum er útvarpað á Rás 2.

Heiti

Bræðslan

Stofnár

2005

Staðsetning

Borgarfjörður eystri, Austurland

Aðalhátíðarsvæði

Fyrrverandi síldarbræðsla – verksmiðja þar sem síld var unnin

Fyrirkomulag

Einn aðaltónleiki á laugardegi ásamt Bræðsluvikunni og öðrum viðburðum á ýmsum stöðum dagana á undan

Tónlistarstefnur

Popp, rokk, indí, þjóðlagatónlist, óhefðbundin rokktónlist og önnur nútímatónlist

Dagsetning

Síðasti laugardagur í júlí

Fjöldi miða

Yfirleitt hafa um 800–900 miðar verið seldir á aðaltónleikana, en hámarksfjöldinn getur verið breytilegur

Fjöldi gesta í þorpinu

Sum árin hafa yfir 1.000 gestir heimsótt þorpið um hátíðarhelgina

Næsta hátíð

24. júlí 2027

Miðasala fyrir árið 2027

Tilkynnt hefur verið að miðasala hefjist í byrjun apríl 2027

Opinber vefsíða

Bræðslan.is

Saga Bræðslan

Saga Bræðslunnar hefst ekki með fyrstu tónleikunum í gömlu síldarbræðslunni, heldur með því hvernig slík verksmiðja varð til innan um litskrúðuga kletta þar sem huldufólk og álfadrottning þess eiga samkvæmt þjóðsögum heima. Einnig er vert að skoða hvers vegna þessu tímabili í sögu Íslands er líkt við gullæðið í Klondike í Norður-Ameríku og það kallað „síldarævintýrið“ eða „síldaræðið“.

Andi Íslands: Bræðslan færir tónlist í fallegan og afskekktan fjörð | Icelandair

Síldarævintýrið

Í upphafi 20. aldar kynntu norskir sjómenn nýja veiðitækni á Íslandi, meðal annars notkun stórra veiðinóta. Fljótlega kom í ljós að firðirnir á Norður- og Austurlandi voru bókstaflega fullir af gríðarstórum síldartor fum yfir sumarmánuðina. Í kjölfarið hófst mikið efnahagslegt uppgangstímabil og síld varð fljótt ein mikilvægasta útflutningsvara landsins. Á mestu uppgangsárunum námu útflutningstekjur af saltsíld, fiskimjöli og lýsi á bilinu 25–44% af heildarútflutningstekjum Íslands. Lítil sjávarþorp á borð við Borgarfjörð eystri tóku örum breytingum og stækkuðu á örfáum árum, á sama tíma og stórar síldarbræðslur risu í nágrenni þeirra. Í þessum verksmiðjum var síldin unnin í lýsi og fiskimjöl sem meðal annars var notað í dýrafóður.

Síldarævintýrinu lauk þó jafn skyndilega og það hafði hafist. Vegna gríðarlegrar og stjórnlausrar ofveiði íslenskra, norskra og sovéskra fiskiskipaflota, ásamt breytingum á hafstraumum, þoldi vistkerfi hafsins ekki lengur álagið. Árið 1969 skilaði síldin sér einfaldlega ekki aftur að ströndum Íslands.

Máluð mynd af iðandi höfn í íslenskum firði á síldarævintýrinu; þar sjást fiskibátar, verkamenn að salta síld í tunnur og síldarverksmiðja sem rýkur úr

Á síldartímanum fylltust smáþorp á Norður- og Austurlandi af bátum, fólki sem vann við söltun og síldarverksmiðjum – þar til fiskurinn hvarf árið 1969

Myndskreyting

Þetta var efnahagslegt stóráfall fyrir landið. Síldarbræðslur, sem margar höfðu nýlega verið byggðar eða endurnýjaðar (þar á meðal sú á Borgarfirði eystri), hættu skyndilega starfsemi. Þúsundir manna misstu vinnuna, fjárfestingar upp á milljónir urðu að ryðgandi iðnaðarrústum og hafnir sem áður höfðu iðað af lífi breyttust smám saman aftur í fámenn sjávarþorp.

Í dag minnast Íslendingar síldarævintýrisins með mikilli nostalgíu. Þetta var tími rómantíkur, skjótfengins auðs, djass, erlendra hljómplatna sem ómuðu í verbúðum verkafólks og nýfengins frelsis. Á þessu tímabili stofnuðu síldarstúlkur fyrsta verkalýðsfélag kvenna á Íslandi og skipulögðu síðar umfangsmikið verkfall, þar sem þær kröfðust hærri launa og betri aðbúnaðar í verbúðunum. Þær höfðu sigur. Þetta tímabil lagði grunninn að nútímalegu jafnrétti kynjanna á Íslandi: með mikilli vinnu fóru konur að þéna jafnmikið og karlar (og stundum jafnvel meira), kaupa eigin húsnæði og öðlast fjárhagslegt sjálfstæði.

Í dag er hið heillandi Síldarminjasafn á Siglufirði, sem er talið eitt fremsta iðnaðarsafn Evrópu. Á sama tíma hafa yfirgefnar verksmiðjur víðs vegar um Ísland, þar á meðal á Borgarfirði eystri og í þorpinu Djúpavík á Vestfjörðum, öðlast nýtt hlutverk sem listamiðstöðvar og tónleikastaðir. Þar hafa meðal annars komið fram hljómsveitir á borð við Sigur Rós og að sjálfsögðu hefur Bræðsluhátíðin sjálf fundið sér heimili í gömlu síldarbræðslunni.

Síldarstúlkur

Síldarsöltun á Siglufirði um 1945-1946. Síldarsöltun á Siglufirði á fjórða áratugnum

facebook.com/ljosmyndasafnreykjavikur

Síldarbræðslan

Á sjöunda áratug 20. aldar var einnig reist síldarbræðsla á Borgarfirði eystri, verksmiðja þar sem síld var unnin í lýsi og fiskimjöl. Þegar síldarævintýrinu á Íslandi lauk varð rekstur verksmiðjunnar óarðbær og henni var fljótlega lokað. Í áratugi stóð hin risastóra steinsteypta bygging yfirgefin við fjörðinn og ryðgaði smám saman í köldum norðlægum vindum. Heimamenn kölluðu hana einfaldlega „Bræðsluna“. Þannig var það allt til ársins 2005, þegar Bræðslan öðlaðist óvænt nýtt líf.

Emilíana Torrini og „Fisherman's Woman“

Árið 2005 leitaði hin þekkta íslenska söngkona Emilíana Torrini að óvenjulegum tónleikastað fyrir akústíska tónleika á tónleikaferðalagi sínu. Þótt hún hefði fæðst á Suðurlandi, dóttir ítalsks föður og íslenskrar móður, hafði hún eytt hluta bernsku sinnar á Borgarfirði eystri og bar sérstakar tilfinningar til þessa afskekkta fjarðasvæðis. Þegar hún gaf út sína rómuðu akústísku þjóðlagaplötu Fisherman's Woman árið 2005, sem enn er hennar vinsælasta plata, vildi hún finna stað á tónleikaferð sinni um landið sem endurspeglaði fullkomlega titil og stemningu plötunnar — ósvikið, hrjúft sjávarþorp fjarri ys og þys Reykjavíkur.

Emilíana Torrini

Fræg íslensk söngkona Emilíana Torrini

othervoices.ie

Skipuleggjendur tónleikaferðarinnar komu auga á gömlu síldarbræðsluna fyrir tilviljun. Í byggingunni var engin sú aðstaða sem nauðsynleg var fyrir tónleikahald: þar var mikill raki, fullt af gömlum járnvirkjum og engar hljóðfræðilegar endurbætur höfðu verið gerðar. Verksmiðjan hafði staðið yfirgefin árum saman, trekkur lék um innviði hennar og lykt af raka og gamalli síld lá enn í loftinu. Heimamönnum fannst hugmyndin um að koma tónleikabúnaði fyrir á þessum stað hreinasta brjálæði.

En þegar Emilíana og gítarleikari hennar stigu inn í bygginguna og sungu fyrstu línurnar úr „Sunny Road“ gerðist nokkuð ótrúlegt. Óvenjulega hátt til lofts og gríðarstórt innra rýmið sköpuðu hljómburð sem minnti á gotneska dómkirkju. Hljómurinn ómaði um allt rýmið og varð fyllri, mýkri og dýpri. Tónleikarnir slógu svo rækilega í gegn meðal íbúa Austfjarða að Ásmundur Guðmundsson, forstöðumaður félagsheimilisins á staðnum, og vinir hans fengu hugmynd: hvers vegna ekki að breyta þessum stað í vettvang fyrir árlega tónlistarhátíð?

Emilíana Torrini - Sunny Road - Tónlistarmyndband

Bræðsluhátíðin

Upphaflega áttu tónleikarnir árið 2005 aðeins að vera einstakur viðburður, en viðbrögð heimamanna og gesta af Austurlandi voru svo sterk að Ásmundur Guðmundsson og hópur sjálfboðaliða ákváðu að láta á það reyna. Árið eftir, 2006, hreinsuðu þau verksmiðjuna af brotajárni með eigin höndum, byggðu fyrsta timbursviðið og skipulögðu fyrstu eiginlegu tónlistarhátíðina í Bræðslunni. Þau buðu íslenskum rokksveitum og erlendum gestum að koma fram, þar á meðal skosku hljómsveitinni Belle and Sebastian.

Allt frá upphafi ákváðu skipuleggjendurnir að Bræðslan skyldi aldrei verða að stórri viðskiptamiðaðri tónlistarhátíð. Þeir takmörkuðu miðasöluna vísvitandi við 800–900 miða til að vernda umhverfið og varðveita friðsæla stemningu þorpsins, þar sem búa rétt rúmlega 100 manns. Fréttir af „leynilegri indítónlistarhátíð á hjara veraldar í gamalli verksmiðju“ breiddust fljótt út um tónlistarheiminn.

Bræðslan-hátíðin

Bræðslan, sumartónlistarhátíðin á Borgarfirði Eystri, dregur nafn sitt af gömlu síldarverksmiðjunni í sveitinni

fazemag.de

Á árunum 2010–2012 hafði Bræðslan þegar öðlast goðsagnakennda stöðu. Alþjóðlegar tónlistarstjörnur fóru að leggja leið sína í þetta afskekkta þorp. Breska indíhljómsveitin Belle and Sebastian og írski söngvarinn og lagahöfundurinn Damien Rice samþykktu til dæmis að koma fram, ekki fyrir svimandi háar greiðslur (sem hátíðin hafði einfaldlega ekki efni á), heldur vegna einstakrar upplifunar og stórbrotins landslags. Hátíðin hjálpaði einnig upprennandi íslenskum hljómsveitum að ná til breiðari hóps áheyrenda. Það var á Bræðslunni sem hljómsveitin Of Monsters and Men, sem þá var tiltölulega lítt þekkt, flutti einstaklega hjartnæma og kraftmikla tónleika, aðeins nokkrum árum áður en hún sló í gegn á alþjóðlegum vinsældalistum.

Þegar miðar á aðaltónleikana í síldarbræðslunni á laugardeginum fóru að seljast upp á örfáum mínútum og þúsundir manna tóku að flykkjast til þorpsins á eigin vegum, einfaldlega til að vera nálægt viðburðinum, ákváðu skipuleggjendurnir að víkka smám saman út dagskrá hátíðarinnar. Þeir komu á fót Bræðsluvikunni — heilli viku með ókeypis tónleikum á ýmsum stöðum utan aðalhátíðarsvæðisins. Alla vikuna koma tónlistarmenn fram á opnum svæðum, á kaffihúsinu Álfacafé og í félagsheimilinu Fjarðarborg. Þannig geta jafnvel þeir sem ná ekki miða á aðaltónleikana í síldarbræðslunni á laugardeginum orðið hluti af hinni stóru tónlistarfjölskyldu Bræðslunnar.

Árið 2026 var Bræðslan haldin í 21. sinn og fóru aðaltónleikarnir fram laugardaginn 25. júlí 2026. Hátíðin var sérstaklega eftirminnileg þetta árið vegna langþráðrar endurkomu goðsagnakenndra íslenskra hljómsveita frá fyrri áratugum, þar á meðal Greifanna, Lands og sona og Sólstrandargæjanna, sem deildu sviðinu með nútímatónlistarstjörnum á borð við Ásgeir. RÚV (Ríkisútvarpið) gerði einnig sína hefðbundnu heimildarmynd um tónleikana, þar sem helstu augnablik 21. hátíðarinnar voru fest á filmu.

Í dag hefur Bræðslan öðlast goðsagnakenndan sess í íslensku tónlistarlífi. Þótt verksmiðjan hafi fyrir löngu verið hreinsuð og búin nútímalegu sviði og ljósabúnaði hafa skipuleggjendurnir vísvitandi varðveitt ryðgaða járnbita, leifar gamalla véla og hráa steinsteypuveggi. Hátíðin er enn óhagnaðardrifinn, fjölskylduvænn viðburður sem byggist á sjálfboðastarfi heimamanna (Borgfirðinga) og sameiginlegum vilja þeirra til að varðveita anda ósvikinnar tónlistarupplifunar, án gríðarlegs mannfjölda eða plastúrgangs.

Bræðslan-hátíðin

Bræðslan er tónlistarhátíð sem leggur áherslu á vinalegt andrúmsloft, skemmtun og auðvitað frábæra tónlist

usturland.is

Og þar sem þorpið er talið „álfahöfuðborg“ Íslands er sú trú rótgróin meðal heimamanna (Borgfirðinga) að fyrst þurfi að fá samþykki huldufólksins sem býr í Álfaborg áður en efnt er til háværra viðburða í firðinum. Samkvæmt frásögnum heimamanna gengu skipuleggjendur hátíðarinnar upp að Álfaborg fyrir fyrstu hátíðina árið 2005 til að „biðja álfadrottninguna um leyfi“ til að halda tónleikana.

Síðan þá hefur sá brandari gengið manna á meðal að álfarnir séu svo hrifnir af indítónlist og akústískri þjóðlagatónlist að þeir sjái til þess að veðrið verði gott á hátíðinni á hverju ári. Og reyndar virðist sólin skína grunsamlega oft yfir Borgarfirði eystri síðustu helgina í júlí, þótt langvarandi kuldar og rigningar séu alls ekki óalgeng á Austurlandi. Svo hver veit?

Staðsetning og stemning: Borgarfjörður eystri

Borgarfjörður eystri er, eins og áður hefur komið fram, fremur afskekkt þorp á Austurlandi, í um 70 km fjarlægð frá Egilsstöðum. Nafnið má bókstaflega þýða sem „Austari kastalafjörður“ eða „Austari virkisfjörður“ (af orðunum borg — kastali, virki eða bær; fjörður — fjörður; og eystri — austari). Orðinu „eystri“ er bætt við til að aðgreina fjörðinn frá hinum stærri Borgarfirði á Vesturlandi.

Þorpið er utan Hringvegarins og því mun ólíklegra að ferðamenn rekist á það fyrir tilviljun en staði á borð við Vík, Höfn eða hið vinsæla ferðamannasvæði við Mývatn. Vegurinn þangað liggur um brattar Njarðvíkurskriður, sem eru þekktar fyrir grjóthrun.

Borgarfjörður

Borgarfjörður afskekkt byggð á Austurlandi

Wikipedia

Á venjulegum sumardegi er Borgarfjörður eystri staður kyrrðar, stórbrotinnar náttúru og fjölbreytts netkerfis fjallagönguleiða. Hér hefst hin fræga gönguleið Víknaslóðir, sem liggur um óbyggða firði, yfirgefin býli og litskrúðug líparítfjöll, þar á meðal hina tilkomumiklu Dyrfjallatinda. Á svæðinu milli Seyðisfjarðar og Héraðsflóa eru meira en 150 km af merktum gönguleiðum. Ferðamenn koma hingað til að ganga á hina þjóðsagnakenndu álfaborg Álfaborg, hlusta á köll tugþúsunda lunda við Hafnarhólma og njóta kaffibolla á Álfacafé.

Allt breytist hins vegar síðustu vikuna í júlí, þegar Bræðsluvikan fer fram. Öll fyrirtæki á staðnum starfa þá af fullum krafti til að þjónusta hátíðargesti, en fjöldi fólks í þorpinu eykst úr venjulegum 100–130 íbúum í 1.000–1.300 gesti Bræðslunnar. Notalegir tónleikar utan aðalhátíðarsvæðisins fara fram á hverju kvöldi í félagsheimilinu Fjarðarborg, á meðan hið venjulega kyrrláta tjaldsvæði breytist í líflegt tjaldaþorp.

Ferðamálastofa landshlutans, Visit Austurland, lýsir Bræðslunni sem viðburði sem hefur gríðarleg áhrif á daglegt líf á Borgarfirði eystri og skapar verulegan hluta árstekna fyrirtækja á staðnum.

Borgarfjörður

Mjög margt fólk kemur á hátíðina

visir.is

Þetta er raunar einn af grundvallarmununum á Bræðslunni og stórum evrópskum tónlistarhátíðum, eða jafnvel öðrum útihátíðum á Íslandi: hátíðarsvæðið er ekki aðskilið frá þorpinu með girðingum eða aðgangshliðum. Engin skýr mörk eru á milli þess hvar sviðinu sleppir og hversdagslíf þorpsins tekur við. Í raun verður allur Borgarfjörður eystri að einu risastóru, lifandi sviði hátíðarinnar í nokkra daga. Tónlistarmenn sem koma fram fyrir fullu húsi í síldarbræðslunni á kvöldin eyða síðdegunum í að panta sér súpu á sama litla veitingastað og venjulegir ferðamenn eða mynda lunda ásamt þeim við höfnina.

Í efni sem Visit Austurland hefur birt er þessari stemningu lýst sem sannkallaðri sveitastemningu — hlýlegri og náinni samveru í dreifbýli þar sem öllum líður eins og heima hjá sér. Upplifunin minnir á að heimsækja ættingja í litlu þorpi yfir helgi, þar sem heimsfrægir tónlistarmenn eru, fyrir hreina tilviljun, að halda tónleika.

Bræðslan-hátíðin

Á hverju sumri dregur Bræðslan að sér íslenskar hljómsveitir og gesti í afskekkta þorpið Borgarfjörð Eystri

icelandmonitor.mbl

Borgarfjörður eystri er staðsettur á um 65,5° norðlægrar breiddar, rétt sunnan við heimskautsbaug. Í lok júlí sest sólin þegar undir sjóndeildarhringinn á þessum slóðum. Því er hér, strangt til tekið, ekki um að ræða pólardag í vísindalegum skilningi. Sumarnæturnar á Austurlandi eru þó enn óvenjulega bjartar. Í stað myrkurs baðast fjöllin í djúpum, langvarandi gullbleikum bjarma og sumarrökkrið teygir sig yfir margar klukkustundir. Þessi ótrúlega löngu, svölu og kristaltæru síðjúlíkvöld skapa þá tilfinningu að tíminn sjálfur hafi staðið í stað.

Tónlistardagskrá og frægir flytjendur

Bræðsluhátíðin sker sig ekki úr vegna einnar ákveðinnar tónlistarstefnu, heldur vegna einstakrar nálgunar við val á tónlistarflytjendum. Skipuleggjendurnir hafa sett sér tvö meginmarkmið með hátíðinni. Í fyrsta lagi á tónlistardagskráin að höfða jafnt til hlustenda af ólíkum kynslóðum. Í öðru lagi eiga alþjóðlega þekktir tónlistarmenn að deila sviðinu með ungum, upprennandi listamönnum sem eru rétt að hefja feril sinn.

Eitt skýrasta dæmið um þessa nálgun er hljómsveitin Of Monsters and Men. Hún kom fram á Bræðslunni árið 2010, alveg í upphafi ferils síns. Í dag er Of Monsters and Men ein farsælasta indírokksveit Íslands á alþjóðavettvangi, en í byrjun annars áratugar 21. aldar voru meðlimir hennar enn tiltölulega óþekktir nýliðar. Samkvæmt frásögnum höfðu þau ekki einu sinni efni á almennilegri gistingu eða sérstökum kröfum um aðstöðu og veitingar þegar þau komu fyrst á Bræðsluna. Aðeins ári eftir tónleikana í síldarbræðslunni, árið 2011, gaf hljómsveitin út smáskífuna „Little Talks“, sem komst á alþjóðlega vinsældalista, hlaut margfalda platínuviðurkenningu og hefur síðan safnað meira en 400 milljónum áhorfa á YouTube og yfir milljarði spilana á tónlistarstreymisveitum. Fyrsta breiðskífa sveitarinnar, My Head Is an Animal, náði sjötta sæti bandaríska Billboard 200-vinsældalistans. Tónlist sveitarinnar hefur einnig verið notuð í opinberum hljóðrásum stórra kvikmynda- og sjónvarpsverka á borð við The Hunger Games og sjónvarpsþættina Game of Thrones, þar sem hljómsveitarmeðlimirnir komu meira að segja fram í litlum hlutverkum sem farandtónlistarmenn, auk kvikmyndar Bens Stiller, The Secret Life of Walter Mitty.

Hljómsveitin Of Monsters and Men

Of Monsters and Men er fimm manna indie-þjóðlagarokksveit frá Keflavík á Íslandi

gameofthrones.fandom

Árið 2014 sneri hljómsveitin aftur til Borgarfjarðar eystri með glæsibrag sem aðalnúmer hátíðarinnar. Í dag er sagan af Of Monsters and Men og tónleikum sveitarinnar á Bræðslunni árið 2010 orðin ein af goðsögnum hátíðarinnar. Á hverju ári minna skipuleggjendurnir unga og upprennandi íslenska tónlistarmenn á að leiðin frá því að koma fram í yfirgefinni fiskvinnsluverksmiðju á hjara veraldar til alþjóðlegrar frægðar geti verið styttri en hún virðist í fyrstu.

En margar aðrar eftirminnilegar sögur hafa orðið til í gegnum árin. Til dæmis komu skosku indítónlistargoðsagnirnar Belle and Sebastian á hátíðina árið 2006 í boði vinkonu sinnar, Emilíönu Torrini. Tónlistarmennirnir frá Glasgow voru vanir því að koma fram á stórum leikvöngum, en Borgarfjörður eystri heillaði þá algjörlega. Á hátíðardeginum breytti hljómsveitin tónleikum sínum í stórkostlega gagnvirka upplifun: þegar tónleikarnir voru hálfnaðir byrjaði Stuart Murdoch að bjóða áhorfendum upp á sviðið. Fyrir vikið lék hljómsveitin stóran hluta þess sem eftir var af dagskránni umkringd þéttum hópi íslenskra sjómanna, bænda og barna þeirra, sem dönsuðu og sungu með rokkstjörnunum. Daginn eftir hélt hljómsveitin meira að segja óundirbúna og algjörlega ókeypis stutta tónleika á litlu kaffihúsi í þorpinu fyrir þá sem höfðu ekki náð að kaupa miða á aðaltónleikana í síldarbræðslunni.

Belle and Sebastian

Skosku indí-goðsagnirnar Belle and Sebastian tóku þátt í hátíðinni árið 2006

belleandsebastian.com

Önnur goðsagnakennd saga á rætur að rekja til ársins 2008, þegar hinn frægi írski söngvari Damien Rice kom fram á hátíðinni. Hann var svo djúpt snortinn af náinni stemningu hátíðarinnar og sögu gömlu verksmiðjunnar að hann gerði nokkuð algjörlega óvænt á meðan á tónleikunum stóð. Í miðjum tónleikum slökkti hann einfaldlega á öllum hljóðnemum og mögnurum og tók gítarinn úr sambandi. Rice gekk frá sviðsbrúninni, staðnæmdist í miðju opnu rýminu í gömlu síldarbræðslunni og byrjaði að syngja án undirleiks. Allir 800 áhorfendurnir stirðnuðu. Það varð svo hljótt í verksmiðjunni að heyra mátti andardrátt fólksins sem stóð við hliðina. Þökk sé einstökum hljómburði þykkra steinsteypuveggjanna barst rödd hans, og síðar hljómur kassagítarsins sem bættist við, skýrt alla leið að öftustu áhorfendaröðunum. Heimamenn minnast þessa augnabliks enn sem hreinna töfra. Og eftir að formlegri tónleikadagskrá hans lauk hélt Rice ekki aftur á hótelið. Þess í stað tók hann gítarinn sinn, gekk niður á tjaldsvæðið og eyddi þar mörgum klukkustundum í að syngja lög með ferðamönnum við varðeld.

Damien Rice - 3. Me My Yoke & I (T in the Park 2007)

Í gegnum árin hafa tugir þekktra og áhrifamikilla tónlistarmanna stigið á svið Bræðslunnar og skilið eftir sig ótal eftirminnilegar sögur. Þar á meðal eru:

  • Emilíana Torrini — guðmóðir hátíðarinnar;
  • Damien Rice og Glen Hansard — írskir rómantíkerar;
  • John Grant — þekktur bandarískur söngvari og lagahöfundur sem heillaðist svo mikið af Íslandi að hann flutti þangað. Eftir tónleika sína árið 2013 lýsti hann Bræðslunni opinberlega sem einni af sínum uppáhaldstónlistarhátíðum í heiminum;
  • Eivør — einstök söngkona frá Færeyjum;
  • Páll Óskar og Megas — goðsagnir íslenskrar popp- og rokktónlistar;
  • Hjálmar — frumkvöðlar og helstu fulltrúar íslenskrar reggítónlistar;
  • Mugison — einn af karismatískustu blúsrokktónlistarmönnum Íslands;
  • Mammút — póstpönkhljómsveit sem er þekkt fyrir dulúðugan og kraftmikinn hljóm;
  • Bríet — ein skærasta stjarna íslenskrar indípoppstónlistar í dag;
  • Daði Freyr — eftirlæti Eurovision-aðdáenda og meistari í kaldhæðnu synthpoppi;
  • Agent Fresco — framsækin rokksveit.

Og margir fleiri. Útvarpsstöðin Rás 2 sendir reglulega beint út frá tónleikunum í gömlu síldarbræðslunni. Þrátt fyrir að hátíðin rúmi aðeins um 800–900 gesti nær hún því til gríðarlega stórs áheyrendahóps um allt land á hverju ári og tónlistin berst langt út fyrir fjörðinn.

Einnig er mikilvægt að skilja að Bræðslan og Bræðsluvikan eru ekki nákvæmlega það sama. Bræðslan er aðaltónleikaviðburðurinn sem fer fram inni í gömlu verksmiðjunni, alltaf á laugardegi. Til að komast á tónleikana þarf að verða sér úti um einn af þessum eftirsóttu miðum. Bræðsluvikan er hins vegar hátíðarvikan sem stendur yfir dagana fyrir laugardaginn. Dagarnir fyrir aðaltónleikana hafa smám saman þróast í sjálfstæða tónlistarhátíð með fjölmörgum viðbótartónleikum. Lifandi tónlist ómar af veröndum og kaffihúsum, á meðan samkomur eftir tónleika renna smám saman saman við skemmtanahald sem stendur langt fram á nótt.

Bræðslan

Bræðslan — stórir tónleikar í gamalli verksmiðjubyggingu, sem fara alltaf fram á laugardegi

ruv.is

Miðar

Nálægðin og smæð tónleikastaðarins hefur verulegar afleiðingar í för með sér — miðafjöldi á aðaltónleikana á laugardeginum er afar takmarkaður. Skipuleggjendurnir takmarka miðasöluna formlega við um 800–900 miða. Eftirspurnin er gríðarleg og miðarnir seljast oft upp innan nokkurra klukkustunda frá því að sala hefst.

Skipuleggjendurnir hafa þegar ákveðið dagskrá næstu hátíðar:

  • 24. júlí 2027 — aðaltónleikarnir í gömlu síldarbræðslunni á laugardeginum;
  • Í byrjun árs 2027 — opinber tilkynning um listamenn og dagskrá hátíðarinnar;
  • Í byrjun apríl 2027 — opinber miðasala hefst.

Nákvæmt miðaverð, kaupskilmála og upplýsingar um viðurkenndan miðasöluaðila ætti að athuga beint á Bræðslan.is þegar miðasalan hefst að vori. Rafræni miðinn þinn verður skannaður við innganginn og honum skipt út fyrir hátíðararmband úr efni. Til að forðast langar biðraðir fyrir tónleikana á laugardeginum opna skipuleggjendurnir yfirleitt afhendingarstaði fyrir armböndin fyrir fram. Gestir geta að jafnaði sótt armböndin sín strax á föstudegi nálægt Bræðslunni eða síðdegis á laugardegi við félagsheimilið Fjarðarborg.

Hvernig á að komast þangað

Auðveldasti upphafspunkturinn við skipulagningu ferðarinnar er Egilsstaðir. Borgarfjörður eystri er í um 70 km fjarlægð frá bænum og tengist honum með vegi 94, sem nefnist Borgarfjarðarvegur. Hluti vegarins gekkst undir umfangsmiklar endurbætur á árunum 2021–2022.

Ef þú ætlar að aka beint á hátíðina frá höfuðborg Íslands, Reykjavík, skaltu hafa í huga að vegalengdin er yfir 700 km og aksturinn tekur að minnsta kosti 8–9 klukkustundir.

Annar og fljótlegri kostur er að taka innanlandsflug með Icelandair frá Reykjavík til Egilsstaða (flugið tekur aðeins 45 mínútur) og leigja síðan bíl eða nýta sér samgöngur á landi eftir komuna.

Áætlunarrúta gengur á milli Egilsstaða og Borgarfjarðar eystri. Samkvæmt núverandi upplýsingum á opinberri vefsíðu þorpsins er hefðbundin áætlun á virkum dögum eftirfarandi:

  • 08:00 — Borgarfjörður eystri → Egilsstaðir;
  • 12:00 — Egilsstaðir → Borgarfjörður eystri.

Venjulegur fargjald fyrir fullorðna aðra leiðina er 3.000 kr., en miðar fyrir börn yngri en 13 ára og fargjöld fyrir eldri borgara með afslætti kosta 1.500 kr. Hafðu þó í huga að aðaltónleikarnir fara fram á laugardegi, en hefðbundnar rútuferðir eru aðeins í boði frá mánudegi til föstudags. Best er að athuga áætlunina rétt fyrir hátíðina.

Gisting á hátíðinni

Á Borgarfirði eystri er nú þegar notaleg en fremur takmörkuð ferðaþjónustuaðstaða. Meðal gistimöguleika eru hótel og gistiheimili á borð við Blábjörg (sem er þekkt fyrir heilsulindaraðstöðu sína við sjávarsíðuna) og Álfheima. Ef þú ert hins vegar að leita að hefðbundnu hótelherbergi með þægilegu rúmi, sérbaðherbergi og hótelþjónustu ættirðu að bóka gistingu með sex mánaða eða jafnvel árs fyrirvara, löngu áður en endanleg dagskrá hátíðarinnar er kynnt.

Í nágrenninu er einnig notalegt tjaldsvæði, Álfaborg, þar sem ekki er tekið við bókunum fyrir fram. Tjaldsvæðið er þó rúmgott, gróðursælt og vel skipulagt með afmörkuðum svæðum, þannig að yfirleitt er nægilegt pláss fyrir alla sem vilja gista þar.

Tjaldsvæðið Álfaborg

Tjaldsvæðið Álfaborg liggur við rætur klettahæðarinnar Álfaborgar, sem samkvæmt staðbundnum þjóðsögum er heimili drottningar íslenskra álfa

guidetoiceland.is

Núverandi verðskrá tjaldsvæðisins (október 2026):

  • Fullorðnir — 2.000 kr. á nótt;
  • Gistináttaskattur — 400 kr. á hverja gistieiningu (tjald eða ökutæki);
  • Börn yngri en 12 ára — gista án endurgjalds;
  • Rafmagnstenging (fyrir húsbíla eða hjólhýsi) — 1.700 kr.;
  • Sturtuaðstaða — 500 kr.

Á tjaldsvæðinu er stórt sameiginlegt eldhús, yfirbyggð borðaðstaða, þráðlaust net, tvær nútímalegar þjónustubyggingar með salernum og annarri hreinlætisaðstöðu, auk um 40 rafmagnstengla.

Hvað á að taka með sér

Þótt aðaltónleikarnir á laugardeginum fari fram undir traustu þaki gömlu síldarbræðslunnar þarftu að vera utandyra þegar þú ferð á milli tjaldsvæðisins, annarra tónleikastaða á borð við félagsheimilið Fjarðarborg, kaffihúsa og matarvagna. Borgarfjörður eystri er berskjaldaður fyrir köldum vindum sem blása inn af hafi og því geta hvassviðri, skyndilegar hitabreytingar og langvarandi rigningar á Austurlandi verið allt annað en óalgengar, jafnvel um mitt sumar.

Nauðsynlegur fatnaður ætti að byggjast á þriggja laga klæðnaði:

  • Ysta lag: Áreiðanlegur vatns- og vindheldur skeljakakki (hardshell) sem verndar gegn erfiðum veðurskilyrðum;
  • Miðlag: Þykk flíspeysa eða hefðbundin íslensk ullarpeysa (lopapeysa);
  • Innsta lag: Vandaður stuttermabolur eða léttur ullarnærfatnaður (helst úr merínóull) sem flytur raka frá húðinni;
  • Skófatnaður: Gönguskór eða að minnsta kosti sterkbyggðir, vatnsheldir íþróttaskór með góðu gripi til að ganga á blautu grasi og grýttu undirlagi;
  • Fylgihlutir: Hlý húfa sem situr þétt og verndar eyrun gegn köldum hafgolunni, ásamt nægu magni af hreinum og þurrum sokkum;
  • Fyrir tjaldgistingu: Traust tvöfalt tjald, hlýr svefnpoki með þægindahitamörk um 0–5°C og uppblásin eða svampdýna sem einangrar gegn kulda frá jörðinni.

Það er óþarfi að taka með sér risastóran dúnúlfald. Gullna reglan til að líða vel á íslenskri tónlistarhátíð er að tryggja fullkomna vörn gegn hvössum vindum og raka.

Áhugaverðar staðreyndir um Bræðsluna

  1. Fyrsta Bræðslan fór fram árið 2005 og árið 2025 fagnaði hátíðin 20. útgáfu sinni.
  2. Fyrrum síldarolíuverksmiðjunni var ekki lokað og hún skilin eftir á sjöunda áratugnum, líkt og margar aðrar verksmiðjur á Íslandi. Starfsemi var viðhaldið í verksmiðjunni fram undir lok níunda áratugarins.
  3. Einn af gufukötlum verksmiðjunnar hafði áður verið notaður í Suður-Ameríku og Reykjavík áður en hann kom til Borgarfjarðar. Hann var í notkun í verksmiðjunni þar til árið 1966 og er nú varðveittur sem sögulegur minjar.
  4. Aðeins um 800–900 miðar eru seldir á aðaltónleikana hvert ár.
  5. Hátíðin hefur þá hefð að halda einum af aðalnúmerunum algjörlega leyndum fram á síðustu stundu. Þekktir tónlistarmenn, sem ekki voru á opinberri dagskrá, koma oft óvænt fram á aukasviðum eða í aðaltónleikunum.

    Árið 2010 hlaut Bræðslan hin virtu verðlaun Eyrarrósina. Verðlaunin, sem veitt eru undir verndarvæng forsetafrúar Íslands, eru veitt fyrir framúrskarandi menningarlegt framlag til uppbyggingar á afskekktum svæðum á Íslandi.

  6. Miðar á hátíðina 2013 seldust upp á um það bil 60 klukkustundum.
  7. Þegar gömlu síldarbræðslunni var breytt í tónleikastað mættu arkitektar og skipuleggjendur mikilli andstöðu heimamanna við allar nútímalegar endurbætur. Þess vegna voru hráir iðnaðarveggir byggingarinnar varðveittir, ásamt ryðguðum leifum gamalla véla og málmbita. Í dag er þetta veðraða og ryðgaða iðnaðarútlit orðið eitt helsta sjónræna einkenni Bræðslunnar og endurspeglast bæði í vörumerki hátíðarinnar og minjagripum hennar.
  8. Þar sem þorpið er umkringt bröttum og háum fjöllum gat farsímasamband stundum rofnað alveg á fyrstu árum hátíðarinnar þegar um þúsund gestir komu á staðinn.

Samfélagsmiðlar og úrræði

Sími: +354 862 6163

E-mail: [email protected]

FAQ

❓ Hvað er Bræðsluhátíðin?

Bræðslan er lítil og notaleg indítónlistarhátíð sem haldin er á Borgarfirði eystri á Austurlandi. Aðaltónleikarnir fara fram einu sinni á ári (síðasta laugardag í júlí) í gamalli síldarbræðslu. Dagana fyrir aðaltónleikana eru einnig haldnir fjölmargir tónleikar og aðrir viðburðir víðs vegar um þorpið.

❓ Hvar fer Bræðsluhátíðin fram?

Hátíðin fer fram á Borgarfirði eystri á Austurlandi. Aðaltónleikarnir eru haldnir í gömlu síldarbræðslunni, fyrrverandi síldarvinnsluverksmiðju á Borgarfirði eystri.

❓ Hvenær er Bræðsluhátíðin haldin?

Samkvæmt hefð er hátíðin haldin síðasta laugardag í júlí. Næstu aðaltónleikar eru fyrirhugaðir 24. júlí 2027.

❓ Hvað þýðir nafnið Bræðslan?

Nafnið kemur frá orðinu síldarbræðsla, sem vísar til verksmiðju þar sem síld er brædd og unnin í lýsi og fiskimjöl. Hátíðin fer fram í slíkri byggingu og nafnið „Bræðslan“ vísar því bókstaflega til síldarbræðslunnar sjálfrar.

❓ Hvaða tónlistarstefnur eru á hátíðinni?

Hátíðin einblínir ekki á eina ákveðna tónlistarstefnu. Í gegnum árin hafa þar komið fram flytjendur úr poppi, indítónlist, rokki, þjóðlagatónlist og óhefðbundnum tónlistarstefnum, auk söngvara og lagahöfunda. Meginmarkmiðið er að leiða saman upprennandi listamenn og þekkta íslenska og erlenda tónlistarmenn.

❓ Hversu margir sækja Bræðsluna á hverju ári?

Í gegnum tíðina hafa um 800 miðar verið seldir á aðaltónleikana. Tölur frá fyrri hátíðum benda jafnframt til þess að meira en 1.000 gestir hafi komið til þorpsins yfir hátíðarhelgina.

❓ Hvernig og hvenær get ég keypt miða á hátíðina?

Bræðslan tilkynnir um miðasölu á opinberri vefsíðu sinni og samfélagsmiðlum. Gert er ráð fyrir að miðasala á hátíðina árið 2027 hefjist í byrjun apríl.

❓ Hvernig kemst ég til Borgarfjarðar eystri?

Borgarfjörður eystri er í um 70 km fjarlægð frá Egilsstöðum og þangað er ekið eftir Borgarfjarðarvegi (vegi 94). Áætlunarrúta gengur á virkum dögum, en hefðbundin áætlun hennar nær ekki til laugardaga, þegar aðaltónleikarnir fara fram. Því er mikilvægt að kanna sérstaklega hvaða samgöngumöguleikar eru í boði yfir hátíðarhelgina.

❓ Hvar er hægt að gista yfir hátíðarhelgina?

Á Borgarfirði eystri eru nokkur gistiheimili og hótel, þar á meðal Blábjörg og Álfheimar, en framboð á gistingu er takmarkað. Annar möguleiki er tjaldsvæðið Álfaborg, þar sem ekki er tekið við bókunum fyrir fram, en yfirleitt er nægilegt pláss fyrir alla gesti sem vilja gista þar.

❓ Má taka börn með á Bræðsluna?

Bræðslan er kynnt sem fjölskylduvæn tónlistarhátíð. Árið 2026 gátu börn yngri en 14 ára sótt aðaltónleikana án armbands, en aðeins í fylgd foreldris eða forráðamanns.